در این مقاله با مفاهیم اقتصاد و تجارت بین المللی آشنا خواهیم شد. پیشرفت سریع تکنولوژی در دهه های اخیر باعث ایجاد مفهومی به نام اقتصاد جهانی شده است. آشنایی کامل و داشتن درک درست از این لغات لازمه ی ورود به دنیای تجارت بین الملل است.
وجود تشابه بین این اصطلاحات ممکن است برخی را به اشتباه انداخته و این فرض را بوجود بیاورد تفاوت زیادی بین آنها نیست. اما هرچند که تشابه در کلمات وجود دارد تفاوت مهم در مفاهیم آنهاست. آگاهی از این مفاهیم به دیدگاه شما از دنیای تجارت کمک بسیاری خواهد کرد.
کسب و کار بین الملل، بازرگانی بین الملل و تجارت بین الملل همه جزوی از اقتصاد بین الملل بوده و در دل این مفهوم تعریف می شوند. در ادامه این مقاله به این توضیح و بررسی این مفاهیم و اصطلاحات پرکاربرد خواهیم پرداخت:
اقتصاد بین الملل:
به طور کلی مفهوم اقتصاد بین الملل، دربرگیرنده ی مسائلی مانند عرضه و تقاضا، پول و مالیات های بین المللی و … است. بطور مثال اگر در ایران بنزین گران شود، بر قیمت بنزین در کشورهای اطراف تأثیرخواهد گذاشت یا افزایش تقاضای نفت در امریکا و کاهش ذخایر این کشور عرضه و تقاضا در سطح بینالملل را بر هم زده و قیمت را تحت تأثیر قرار میدهد. پس به طور خلاصه در اقتصاد بینالملل، تغییر در عرضه و تقاضای محصول، نیروی کار، تغییر سیاستهای پولی و مالی و… در یک کشور میتواند بر اقتصاد سایر کشورها تاثیرگذار باشد.
با این حال به دلیل وجود توافقنامهها و اتحادیههای منطقهای و بینالمللی، حتی نرخ مالیات در کشورهای مختلف میتواند از فاکتورهای تأثیرگذار بر سیاستهای سایر کشورها باشد. مثلا وجود توافقنامههای مالیاتی در برخی از کشورها که به موجب آن فقط مابهالتفاوت مالیات دو کشور از کالاهای وارداتی گرفته میشود. این توافقنامهها جلوی محاسبه مالیات بیشتردر کالاهای وارداتی را میگیرند. بطور مثال اگر کشور اول نرخ 30 درصد مالیات را برای محصولات وارداتی در نظر گرفته باشد و کشور دوم برای محصول تولیدی 20 درصد مالیات اخذ کند، از محصول صادراتی کشور دوم به کشور اول فقط 10 درصد مالیات اخذ خواهد شد. بنابراین در بحث اقتصاد بین الملل حتی سیاستهای داخلی مانند نرخ مالیات بهشدت تحت تأثیر عملکرد سایر کشورها قرار خواهد گرفت.
سطح تحلیل در مفهوم اقتصاد بینالملل در امور کلان است. مشخصا اقتصاد بینالملل از عملکرد دولتها و ملتها تاثیر میپذیرد. برای ورود به سطح خرد اقتصاد بینالملل، باید سطح کسب و کارها و افراد را مورد بررسی قرارداد.
تجارت یا داد و ستد بینالملل:
تجارت، ساده ترین شکل معامله بین دو تاجر است که در آن تمرکز تنها بر معامله است و طرفین تعهدی در خصوص زمینههای لازم برای شکلگیری یک معامله مطمئن و سودآور ندارند. همچنین تجارت بین الملل در پایینترین یا خردترین سطح اقتصاد بینالملل قرار دارد. تجارت تنها معامله را مورد توجه قرار می دهد و بعد از انجام خرید و فروش نیز تمام میشود. با گذشت زمان و گسترش تجارت موضوعاتی مانند روش های پرداخت، بیمه، مقررات گمرکی و … نیز مطرح شد و همین امر به ایجاد روشهایی برای تسهیل کار و بوجود آمدن بازرگانی بین الملل منجر شد که شامل محدوده ای وسیع تر از تجارت بین الملل است.
نیاز به انجام تجارت جهانی در درجه اول از توزیع ناهموار منابع طبیعی ناشی میشود. این امر منجر به تقسیم کار، توسعه دانش فنی و کاهش هزینههای مقایسهای می شود، بنابراین برخی از کشورها برای تولید کالاها یا خدمات خاص از شرایط مناسبتری برخوردار میشوند. جریان روان تجارت بین الملل تضمین می کند که اقتصاد جهانی علی رغم اختلافات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی همچنان به رشد خود ادامه دهد.
تجارت بین الملل چیست؟
تجارت بین الملل عبارت است از مبادله آزاد و عادلانه و متقابل کالاها (در ادامه مطلب، توضیحات بیشتری ارائه خواهد شد) و خدمات بین دو کشور و صادرات و وارداتی را شامل می شود که هدف آن ها تامین یک نیاز خاص، خواسته های یک کشور یا نیازهای مربوط به سبد اقتصادی یک کشور باشد.
تجارت بین المللی در طی چند دهه اخیر بسیار افزایش پیدا کرده و برای بسیاری از کشورها مقبول و مورد استقبال محسوب شده است. تجارت بین الملل به منظور دریافت سود بیشتر برای کشور انجام می شود.
تجارت بین الملل یکی از انواع تجارت ها است که بسیار سودمند و به نفع هر کشوری که آن را انجام می دهد می باشد. هر فردی که می خواهد تجارت خود را در سطح بین المللی گسترش دهد باید نکاتی را در رابطه با آن رعایت کند و در چارچوب قوانین مربوط به آن اقدام نماید.
تجارت بین المللی چگونه کار می کند؟
تجارت بین الملل باعث ایجاد اقتصاد جهانی می شود که در آن عرضه و تقاضا و بنابراین قیمت ها هم تحت تأثیر وقایع جهانی قرار می گیرند. به عنوان مثال، تغییر سیاسی در آسیا می تواند منجر به افزایش هزینه نیروی کار شود و از این طریق هزینه های تولید برای یک شرکت کفش ورزشی آمریکایی مستقر در مالزی افزایش یابد ، که در نتیجه منجر به افزایش قیمت شارژ در بازار محلی شما می شود. از طرف دیگر، کاهش در هزینه کار باعث می شود که شما مجبور به پرداخت هزینه کمتری برای کفش های جدید خود شوید.
افزایش کارایی معاملات در سطح جهانی
تجارت جهانی به کشورهای ثروتمند این امکان را می دهد تا از منابع خود – اعم از نیروی کار، فناوری یا سرمایه – با استفاده مؤثرتر کنند.
از آنجا که کشورها دارای دارایی و منابع طبیعی مختلف(زمین، نیروی کار، سرمایه و فناوری) هستند، برخی از کشورها ممکن است همان کالاها را با کارآیی بیشتری تولید کنند و بنابراین آن را ارزان تر از سایر کشورها می فروشند. اگر یک کشور نتواند کالایی مؤثر تولید کند، می تواند با تجارت با کشور دیگری که می تواند، آن را به دست آورد. این امر به عنوان تخصص در تجارت بین المللی شناخته می شود.
انواع تجارت بین الملل
برای اهداف کاری، تجارت بین الملل به سه نوع عمده تقسیم می شود. که شامل:
- واردات
به بیان ساده تر واردات به معنای خرید کالاها و خدمات از یک کشور خارجی است زیرا نمی توان آنها را به مقدار کافی یا با هزینه رقابتی در کشور خود تولید کرد.
به عنوان مثال ، هند ۸۲ درصد از نفت خام مورد نیاز خود را از کشورهایی مانند امارات و ونزوئلا وارد می کند. دلیل این امر این است که این کشورها دارای میدان های نفتی عظیم هستند. به همین ترتیب ، امارات متحده عربی محصولات کشاورزی و پوشاک را از هند وارد می کند زیرا واردات این محصولات به جای تولید در کشور خود آسان تر و ارزان تر است.
- صادرات:
صادرات کاملاً مشابه همتای وارداتی خود نوعی تجارت بین المللی است که متکی به فروش کالاها و خدمات تولید داخل به کشورهای خارجی است. از نظر تئوری، این دقیقاً برعکس واردات در نظر گرفته شده است.
به عنوان مثال، هند مواد شیمیایی غیر آلی، دانه های روغنی، سنگ معدن خام، آهن و فولاد، پلاستیک و محصولات لبنی را به کشوری مانند چین صادر می کند. در عوض، چین تجهیزات الکتریکی، مواد شیمیایی آلی، ابریشم، سوخت های معدنی و کودها را به هند صادر می کند. این کالاها بین هر دو کشور مبادله می شوند تا بتوانند از ظرفیت تولید مربوطه خود نهایت استفاده را ببرند.
- صادرات مجدد:
به عبارت ساده، یک شکل خاص از تجارت بین المللی است که شامل هر دو تجارت واردات و صادرات است. کالاها و خدمات از یک کشور وارد میشوند تا بتوانند بیشتر به کشور دیگری صادر شوند. این بدان معناست که کالاهای وارداتی برای مصرف یا فروش در کشور وارد کننده استفاده نمی شود. در عوض، کشور وارد کننده فقط مقداری ارزش کالا را قبل از صادرات دوباره آن اضافه می کند. به عنوان مثال، اگر هند لاستیک را از تایلند وارد کند،و آن را دوباره به کشور دیگری مانند ژاپن صادر کند، از آن به عنوان صادرات مجدد یاد می شود.
بیشتر کشورها به دلایل زیر صادرات مجدد می کنند:
- عدم دسترسی یا ارتباط مستقیم بین هر دو کشور
- امکانات فراوری(تکنولوژی ساخت) یا تدارکات بهتر با یک کشور سوم در دسترس است
- عدم توافق تجاری بین دو کشور
- در کشور واردکننده مالیات تجاری در تسهیلات بانکی موجود نیست
مزایا و معایب تجارت بین المللی
در حالت کلی تجارت بین الملل دارای مزایای بسیار زیادی می باشد، چرا که بزرگترین دلیل کشورهای مختلف برای تجارت، توزیع نامتعادل منابع و امکانات طبیعی و همچنین نیروی کار و منابع انسانی می باشد و با این کار می توانند به آسانی از تمامی منابع و امکانات استفاده نمایند.
برای مثال در کشورهای افریقایی، میوه هایی رشد و پرورش پیدا می کنند که در شرایط های آب و هوایی دیگر، امکان پرورش آن ها وجود ندارد و همینطور برعکس. همچنین در برخی کشورها، مانند کشورهای اروپایی و پیشرفته، نیروی کار بامهارت و علم کافی موجود است و از لحاظ منابع انسانی غنی اند، در حالی که برخی کشورهای جهان سوم و در حال توسعه فاقد آن هستند.
تجارت بین الملل همچنین باعث می شود که رقابت در سطح جهانی افزایش یافته و تولیدکنندگان در پی این باشند که بهترین کیفیت را تولید و عرضه نمایند. از طرف دیگر باعث افزایش اشتغال و ایجاد فرصت های شغلی برای افراد در کشورهای مختلف می شود و افراد مختلف می توانند از آن بهره ببرند و در شرایطی که شایستگی آن را دارند، مشغول به کار شوند.
تمامی این مسائل و همچنین موضوعات دیگر باعث می شود که کشورها به دلایل مختلفی نیازمند برقراری روابط تجاری و اقتصادی و غیره باشند و از آن بهره ببرند.
اما لازم است بدانیم که تجارت بین الملل به طور کامل سودمند نیست، برای مثال یکی از بزرگترین مشکلاتی که تجارت بین الملل با خود به همراه دارد، این است که باعث می شود کشورهایی که واردات کالا انجام می دهند و قیمت تمام شده آن برایشان ارزان تر است و با سود بیشتری آن را به فروش می رسانند، به واردات کالا عادت کنند و از تولیدات داخلی خود بازمانند.
این در حالی است که می دانیم واردات در صورتی ارجحیت دارد که کالای مشابه کالای وارداتی در کشور وجود نداشته و نتوان آن را جایگزین نمود یا تولید آن در کشور با قیمت تمام شده زیادی باشد و صرفه اقتصادی نداشته باشد.
کشورهایی که به واردات غیر ضروری از کشورهای دیگر عادت کرده باشند، می توانند برای بهبود وضعیت، سعی کنند تا تولیدات داخلی خود را افزایش داده و کالاهای باکیفیت و قیمت کمتری به مردم ارائه دهند.
افزایش واردات کالاها از کشورهای دیگر و عدم توجه به تولیدات داخلی باعث ایجاد وابستگی می شود و ضعف اقتصادی به وجود می آورد. این ضعف به این دلیل است که اگر کشوری که از آن محصول صادر می شود، اقدام به تحریم کشور مقابل کند، کشور تحریم شده زیان می بیند و نمی تواند هیچ اقدامی انجام دهد، چرا که جایگزینی را برای آن دسته از کالاها و محصولات در کشور خود در نظر نگرفته است.
یکی دیگر از معایب تجارت بین الملل، هزینه های حمل و نقل آن است. هزینه های ایجاد ارتباطات و حمل و نقل زیاد است و باعث می شود تا در بسیاری از مواقع بر هزینه خود آن کالا نیز افزوده شود. البته شایان ذکر است که هزینه حمل و نقل زمینی کمتر از حمل و نقل هوایی است.
مشکلات مربوط به پرداخت هزینه کالاها و غیره نیز از دیگر معایب آن است و همچنین محدودیت هایی که دولت ها برای صادرات و واردات کالاها و گمرکی در نظر می گیرند از بزرگترین ضعف های مربوط به تجارت بین الملل است که تاجران را تا حدی محدود می سازد.
به طریق دیگر میتوان اینچنین بیان کرد:
مزایای تجارت بین الملل
تجارت بین الملل مزایای استراتژیک متنوعی را برای همه کشورهای درگیر به همراه دارد. که شامل:
- کشورها می توانند منحصراً بر تولید کالاها و خدماتی متمرکز شوند که مختص جغرافیا، مهارت ها و ظرفیت آنها باشد. این یک فرهنگ تمایز و تخصص است.
- تجارت بین الملل یک کشور را قادر می سازد کالاها و خدمات با کیفیت بالا و قیمت های فوق العاده مقرون به صرفه بدست آورد تا نیازها و نیازهای خاص مردم آن برآورده شود.
- تجارت جهانی باعث ایجاد جریان رقابت در بازار محلی می شود. تولیدکنندگان و تأمین کنندگان داخلی با هدف منحصر به فرد کردن رقابت خارجی، ظرفیت های خود را تقویت می کنند.
- برای تسهیل تجارت بین الملل، تعدادی از کشورها شروع به انعقاد قراردادهای تجاری منحصر به فرد کرده اند. این موافقت نامه ها بر انتقال فناوری از کشورهای پیشرفته تر به کشورهای کمتر توسعه یافته تأکید دارند و در نتیجه آنها می توانند توانایی های تولیدی خود را بهبود بخشند.
- دنیای تجارت بین الملل همچنین از نظر ایجاد شغل و تأمین اشتغال درهای زیادی را باز می کند. کشورهایی که با یکدیگر معامله می کنند در مقایسه با همتایان غیر تجاری خود تمایل به ایجاد فرصت های حرفه ای بیشتری دارند.
معایب تجارت بین المللی
با این حال، تجارت بین الملل، اگر بدون بررسی و کنترل انجام شود، امکان ایجاد چند معایب را نیز دارد. که شامل:
- وابستگی بیش از حد برای کالا و خدمات به کشورهای دیگر
- هزینه های بالای حمل و نقل، ارتباطات، مسافت و تدارکات
- خطر و عدم اطمینان در تجارت جهانی به دلیل حوادث غیرمترقبه
- محدودیت های وارداتی، صادراتی و گمرکی توسط دولت
- اسناد، ارز، اطلاعات و مشکلات مبتنی بر پرداخت
- عدم درک صحیح از بازارهای خارجی
علیرغم چنین نقاط ضعفی، تجارت بین المللی، با گذشت زمان، همچنان در مرزهای مختلف جغرافیایی رونق و شکوفایی داشته است.
بنابراین متوجه می شویم که این عمل نیز مانند بسیاری از کارهای دیگر، دارای مزایا و معایب خاص خودش است و به طور کامل نمی توان گفت که این کار هیچ نقصی ندارد یا پر از نقص است و نباید انجام داد.
تجارت عادلانه:
تجارت عادلانه سیستمی است که در یک رابطه تجاری داوطلبانه ، اخلاقی ، محترمانه و منصفانه بین تولیدکنندگان و مصرف کنندگان پایدار باشد.
این موجب برابری بیشتر در تجارت بین الملل میشود، یعنی: حق تولیدکنندگان برای داشتن شرایط تجاری بهتر و همچنین حق کارگران برای داشتن سهم مناسب از مزایا و شرایط اجتماعی بهتر، موقعیت اقتصادی تولیدکنندگان و مالکان کوچک ( به ویژه آنهایی که متعلق به کشورهای در حال توسعه هستند) را با هدف جلوگیری از حاشیه نشینی آنها در اقتصاد جهانی افزایش می دهد. همه اینها در چارچوب قانونی مربوطه، با شرایط مناسب کار و تحت طرحی از سیاست های توسعه محیطی و پایدار تنظیم شده اند.
از این نظر، تجارت عادلانه در تلاش است تا قوانین و عادات متعارف تجارت بین الملل را به سمت اعمال عادلانه تر و منصفانه تر تغییر دهد، به همین دلیل توسط سازمان های غیردولتی، جنبش های اجتماعی و سیاسی و حتی سازمان ملل ترویج میشود.
تجارت متقابل:
مجموعهای از روشهای تجاری است که در آن صادر کننده یا وارد کننده تعهد می نماید در ازای کالا یا خدمات صادره به کشور خریدار (یا وارده از کشور فروشنده) کالا یا خدماتی را به ارزش کل معامله یا بخشی از آن خریداری (یا صادر) نماید.
- معامله تهاتری (پایاپای) – Barter :
شکلی از تجارت متقابل است که در آن مبادله مستقیم کالاها و خدمات در ازای کالاها و خدمات دیگر میان دو طرف و بدون مبادله پول صورت میگیرد.
- خرید متقابل (معامله موازی)- Counter purchasing :
شکلی از تجارت متقابل است که در آن صادر کننده کالاها یا خدمات به یک کشور، متقابلا کالاها یا خدماتی را از همان کشور خریداری می نماید. این خرید شامل دو معامله مستقل است: قرارداد اول (در خرید متقابل) مانند قراردادهای معمولی فروش بینالمللی است که طبق آن فروشنده کالا را به خریدار تحویل می دهد و بهای آن را نقدا به یک ارز مورد توافق دریافت می دارد. قرارداد دوم مربوط به الزام فروشنده اولیه به خرید از کشور دیگراست که معمولا کمی وسیعتر و پیچیده تر خواهد بود
- معامله جبرانی – Compensation Trading :
شکلی از تجارت متقابل خواهد بود که در آن وارد کننده تمام یا بخشی از قیمت کالای خریداری شده را به شکل کالا به صادر کننده پرداخت میکند.
- معامله بای بک (بیع متقابل)- Buy Back :
این معامله شکل دیگری از تجارت متقابل است که در آن خرید کارخانجات، ماشین آلات، تجهیزات تولیدی یا تکنولوژی در ازای تحویل محصولات مستقیم یا غیرمستقیم این تسهیلات به فروشنده صورت میگیرد.به گزارش عصر بانک دات آی آر، اصولا این قرارداد شبیه سرمایه گذاری خارجی بوده و نوعی انتقال تکنولوژی محسوب می گردد.
- معامله افست (مبادله متوازن کننده)- Offset:
شکلی ازتجارت متقابل است که در آن صادر کننده تجهیزات (غالبا هواپیمایی ونظامی) تعهد می نماید قطعات مورد استفاده در این تجهیزات یا محصولات دیگر را ازکشور وارد کننده خریداری نموده یا موجبات خریداری آنها را فراهم سازد.
- مبادله انتقالی(جبران سه جانبه)-Switch Trade or Triangular Compensation:
این توافق سه کشور را دربر میگیرد به عنوان مثال اگر شرکتی در یک کشور کمتر توسعه یافته کالای یک کشور صنعتی را وارد نماید در عوض میتواند کالای نسبتا نامرقوب را به آن کشور بدهد که ممکن است در آن کشور قابلیت فروش نداشته باشد. در اینجا یک کشور سوم نیاز است تا مبادله انتقالی صورت گیرد یعنی این فاصله کیفیتی را با کالاهای مناسب پر کند این نوع مذارات پیجیده و وقت گیر است و معمولا از یک تاجر انتقالی استفاده می گردد.
- موافقتنامه های همکاری –Corporation Agreement:
برای رفع نیاز برخی شرکتها که کشورهای با اقتصاد غیر بازاری همکاری می کنند تامین میکند. تفاوت این روش در تخصص شرکتهای طرف معامله نه هر دو میباشد.
- تجارت متقابل چند منظوره – Hybrid Counter-trade Agreement:
روش های مختلف تجارت جندمنظوره در حال شکل گیریست به عنوان مثال قرارداد عملکرد سرمایه گذاری در بازارهای کشورهای جهان سوم یکی از شرایط اظافی معاملات متوازن کننده است.
- کرایه – Leasing:
در کشورهایی که سرمایه کافی برای خرید کالاهای صنعتی و سرمایه ای کم است کاربرد دارد.
تجارت آزاد در مقابل حمایت گرایی
مانند تمام تئوریها، نظرات مخالف نیز وجود دارد. تجارت بین الملل دو دیدگاه متضاد در مورد سطح کنترل اعمال شده بر تجارت دارد: تجارت آزاد و حمایت. تجارت آزاد ساده تر از دو نظریه است: یک رویکرد بدون محدودیت در تجارت. ایده اصلی این است که عوامل عرضه و تقاضا، که در مقیاس جهانی کار می کنند، اطمینان حاصل می کنند که تولید به طور مؤثر اتفاق می افتد. بنابراین، برای حفاظت یا ترقی تجارت و رشد، هیچ کاری نباید انجام شود، زیرا نیروهای بازار این کار را بطور خودکار انجام می دهند.
در مقابل، حمایت گرایی معتقد است که تنظیم تجارت بین المللی برای اطمینان از عملکرد صحیح بازارها مهم است. طرفداران این نظریه معتقدند که ناکارآمدی بازار ممکن است مزایای تجارت بین المللی را مختل کند و هدف آنها هدایت بازار بر این اساس است. حمایت از گرایش به اشکال مختلف وجود دارد، اما متداول ترین آنها تعرفه یارانه و سهمیه است. این استراتژی ها سعی در اصلاح هرگونه ناکارآمدی در بازار بین المللی دارند.
از آنجایی که این فرصت را برای تخصص و همچنین استفاده بیشتر از منابع باز می کند، تجارت بین المللی این توانایی را دارد که ظرفیت یک کشور را در تولید و دستیابی به کالاها به حداکثر برساند. با این وجود مخالفان تجارت آزاد جهانی اظهار داشتند كه تجارت بین الملل هنوز هم می تواند كشورهای در حال توسعه را به خطر بیاندازد. آنچه مسلم است این است که اقتصاد جهانی در حال تغییر و تحول مداوم است و هرچه توسعه یابد، مشارکت کنندگان آن نیز باید توسعه داشته باشند.
( ادامه دارد )
