تاجر باشخصیت حقوقی

در برخی موارد، دولت یا سازمان‌های دولتی که مسئول امور حکومتی هستند، نمی‌توانند به‌عنوان تاجر محسوب شوند اما شرکت‌های دولتی هستند که فعالیت آن‌ها اعمال تجارتی می‌باشد و به آن‌ها عنوان تاجر اطلاق می‌شود. این شرکت‌ها که ازلحاظ شخصیت حقوقی، تاجر محسوب می‌شوند، قانون‌های خاص خود را داشته و در موارد فقدان قانون خاص، از ماده ۳۰۰ لایحه اصلاح قانون تجارت تبعیت می‌کنند. شخصیت‌های حقوقی تاجر به دو صورت موضوع حقوق خصوصی و عمومی، و مؤسسات تجاری و غیرتجاری تقسیم می‌شوند.

شخصیت‌های حقوقی موضوع حقوق خصوصی

الف) مؤسسات غیرتجاری

مهم‌ترین معیار برای اینکه بتوان یک مؤسسه را در زمره مؤسسات تجاری دسته‌بندی نمود، توجه به فعالیت‌های آن مؤسسه است. ازآنجایی‌که فعالیت مؤسسات غیرتجاری نیز به‌صورت تجارتی نیست، نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان تاجر حقوقی شناخت. هرچند آن مؤسسه فعالیتی انجام دهد که به انجام معامله‌ای تجاری نیاز داشته باشد، اما به دلیل اینکه انجام معامله جزو فرعیات فعالیت مؤسسه است، آن مؤسسه تاجر محسوب نمی‌شود.

عکس این موضوع زمانی اتفاق می‌افتد که فعالیت تجاری مؤسسه‌ای بر فعالیت‌های غیرتجاری آن تأثیر بگذارد، یا شخصیتی حقوقی با موضوع فعالیت غیرتجاری قصد انجام فعالیت تجاری داشته باشد. در این صورت بازهم اعمال غیرتجاری که در موضوع فعالیت این مؤسسه قرار دارد، اثری بر شناسایی این شرکت به‌عنوان مؤسسه‌ای تجاری ندارد.

انجام عمل غیرتجاری در قالب شخصیت حقوقی، به سه صورت زیر امکان‌پذیر است:

• تشکیل شرکت‌های سهامی عام و سهامی خاص

• تشکیل شرکت‌های تعاونی

• تشکیل مؤسسات غیرتجاری

تعریف مؤسسات غیرتجاری و انواع آن

تشکیلات و مؤسسات غیر تجارتی، کلیه تشکیلات و مؤسساتی هستند که برای مقاصد غیر تجارتی از قبیل امور علمی یا ادبی یا امور خیریه و امثال آن تشکیل می‌شود اعم از آنکه مؤسسین و تشکیل‌دهندگان قصد انتفاع داشته یا نداشته باشند.

تشکیلات و مؤسسات مزبور می‌توانند عناوینی از قبیل انجمن،کانون یا بنگاه و امثال آن اختیار نمایند ولی اتخاذ عناوینی که اختصاص به تشکیلات دولتی و کشوری دارد از طرف مؤسسات مزبور ممکن نخواهد بود.

تشکیلات مزبور طبق ماده 584 قانون تجارت از تاریخ ثبت،شخصیت حقوقی پیدا می‌کنند و می‌توانند عناوینی از قبیل انجمن،بنگاه،کانون و امثال آن را اتخاذ کنند.

• مؤسسات غیر تجارتی به دو قسمت تقسیم می‌شوند:

1) مؤسساتی که هدفش جلب منافع و تقسیم آن بین اعضاء خود نباشد.این‌گونه مؤسسات اصطلاحاً مؤسسات غیرانتفاعی نامیده می‌شوند.مؤسسات خیریه و انجمن‌های اسلامی و تخصصی و احزاب و صندوق‌های قرض‌الحسنه و گروه‌های سیاسی را می‌توان از مؤسسات غیرانتفاعی دانست.

2) مؤسساتی که هدفش جلب منافع مادی و تقسیم منافع مزبور بین اعضاء خود یا غیر باشد مانند کانون‌های فنی و حقوقی و مؤسساتی که هدفشان ارائه خدمات شهری از قبیل نظافت و فضای سبز است.

حداقل شرکا در مؤسسات فوق نباید از دو نفر کم‌تر باشد و قید سرمایه به هر میزان مجاز است . مؤسسات غیرتجاری همانند مؤسسات تجاری باید در تهران در اداره ثبت شرکت‌ها و در شهرستان‌ها در اداره ثبت شرکت‌های اداره ثبت به مرکز اصلی موسسه به ثبت برسند و جهت ثبت آن کلیه اقدامات تأسیس شرکت‌ها به همراه رعایت مواد آیین‌نامه اصلاحی ثبت تشکیلات و مؤسسات غیرتجاری که در سال 1337 به تصویب رسیده است ، ضروری می‌باشد.

ب) شرکت‌های تجاری

شرکت‌های تجاری به دو نوع هستند. شرکت‌هایی که موضوع آن‌ها تجاری بوده و ازجمله آن می‌توان به شرکت‌های تضامنی، شرکت‌های نسبی، شرکت با مسئولیت محدود، شرکت مختلط سهامی و غیر سهامی و … اشاره کرد. شرکت‌هایی که موضوع آن‌ها تجاری نبوده و شکل تجاری دارند، مانند شرکت‌های سهامی عامی و سهامی خاص و … تمامی این شرکت‌ها ازلحاظ حقوقی تاجر تلقی می‌شوند.

شخصیت‌های حقوقی موضوع حقوق عمومی

الف) شرکت‌های دولتی

درصورتی‌که در اساس‌نامه شرکت‌های دولتی، به ماده‌ای اشاره نشده باشد، این شرکت‌ها به شکل شرکت‌های سهامی بوده و طبق ماده ۲ لایحه اصلاح قانون تجارت، ازلحاظ حقوقی تاجر محسوب می‌شوند. شرکت‌های دولتی تجاری به شرکت‌هایی گفته می‌شود که به‌منظور اعمال تصدی‌گری دولت تأسیس گردیده و در حالیکه بیش از نصف سرمایه آن‌ها متعلق به دولت است، به انجام فعالیت‌های بازرگانی می‌پردازند.

ب) دولت و سازمان‌های دولتی

دولت و مؤسسات دولتی مشغول به انجام امور حکومتی، حتی در صورت انجام اموری تجاری نیز ازلحاظ حقوقی تاجر محسوب نمی‌شوند.

شرکت‌های بازرگانی ( تجاری )

از گذشته تا به امروز دادوستد دچار تغییر و تحولات بسیاری شده است. شرکت‌های بازرگانی نیز بر اساس قوانین کشورها تفاوت‌هایی دارند، اما همه آن‌ها در کلیت و اهداف به یک‌شکل عمل می‌کنند. هر چه شرکت‌های بازرگانی کلان‌تر و گسترده‌تر باشند، طبعاً افراد بیشتری از آن کسب‌وکار سود خواهند برد. اما چگونه یک تجارت می‌تواند دارای سودهای کلان شود؟ آیا تنها سرمایه لازمه شروع یک کار تجاری است؟ در ادامه با تعریف شرکت‌های بازرگانی، نوع فعالیت و نحوه احداث آن‌ها آشنا خواهید شد.

تعریف شرکت تجاری

قانون‌گذار ما در ماده ۲۰ قانون تجارت انواع شرکت‌های تجاری را احصاء نموده است ولی تعریف شرکت‌های تجاری را ننموده است. به نظر برخی علت این امر این است که در قانون تجارت فرانسه که الگوی قانون تجارت ما بوده است نیز شرکت تجاری تعریف‌نشده است. اما سکوت قانون تجارت فرانسه توجیه شدنی است. زیرا قانون مدنی این کشور در ماده ۱۸۳۲ شرکت را تعریف کرده است. قانون‌گذار فرانسه ضرورتی به تکرار آن در قانون تجارت ندیده است.

درحالی‌که تقلید صرف قانون‌گذار ایران از قانون تجارت فرانسه خلائی قانونی ایجاد کرده است. چراکه آنچه در قانون مدنی ما در تعریف شرکت آمده با حقیقت شرکت در حقوق تجارت متفاوت است. درواقع درحالی‌که شرکت در حقوق تجارت ما ریشه در حقوق اروپایی دارد. شرکت در حقوق مدنی، در درجه اول متکی بر موازین فقهی است.

در قانون تجارت تعریفی برای شرکت تجاری وجود ندارد، بلکه فقط انواع این شرکت‌ها موردبررسی قرارگرفته‌اند. اما بر اساس قانون مدنی شرکت‌های تجاری عبارت‌اند از: شرکتی که توسط چند نفر برای انجام یک کار مشترک تأسیس می‌شود و یا به‌عبارت‌دیگر شرکت تجاری به معنای مجموع حقوق مالکین بر یک شی واحد می‌باشد.

در قانون مدنی نیز شرکت به این صورت تعریف‌شده است که «شرکت، عبارت است از اجتماع حقوق مالکين متعدد در شیء واحد به نحو اشاعه» (ماده ۵۷۱ ق.م).

اما در این قسمت لازم به ذکر است که مفهوم شرکت‌های تجاری با تعاریفی که در این بخش ذکر شد، متفاوت می‌باشد. به‌عنوان‌مثال باید گفت که:

ولی تعریفی که از شرکت، در قانون مدنی ارائه‌شده با تعریف شرکت تجاری همخوانی نداشته و متفاوت می‌باشد که به چند نمونه از تفاوت شرکت‌های تجاری با شرکت‌های مدنی اشاره می‌کنیم:

الف) شرکت‌های تجاری همواره درنتیجه اختیار و اراده شرکا به وجود می‌آیند، درصورتی‌که قانون مدنی در ماده ۵۷۲ شرکت را به دو نوع اختیاری و قهری طبقه‌بندی نموده است.

طبق ماده ۵۷۳ قانون مدنی، شرکت اختیاری با درنتیجه عقدی از عقود حاصل می‌شود یا درنتیجه عمل شرکا از قبیل مزج اختیاری یا قبول مالی مشاع‌ها درازای عمل چند نفر و امثال آن اما شرکت قهری اجتماع حقوق مالکین است که درنتیجه امتزاج یا ارث حاصل می‌شود.

ب) مسئولیت شرکا در شرکت‌های تجاری برحسب نوع شرکت ممکن است به میزان سهم، محدود به سرمایه، نسبت به سرمایه و تضمین تمام سرمایه و یا مختلط باشد، درحالی‌که در شرکت‌های مدنی چنین مسئولیتی وجود ندارد و مسئولیت در امور مدنی منفرد می‌باشد.

ج) برخلاف شرکت‌های مدنی که تقسیم سود و زیان همواره به نسبت سهم است. در شرکت‌های تجاری تقسیم سود و زیان بر اساس نوع مراحل ثبت شرکت‌ها متفاوت است و بر مبنای مسئولیت شرکا انجام می‌گیرد.

د) شرکت‌های مدنی فاقد شخصیت حقوقی هستند درحالی‌که شرکت‌های تجاری دارای شخصیت حقوقی هستند.

1) شرکت‌های تجاری مطابق بااراده افراد و اشخاص و شرکای مؤسس شرکت به وجود می‌آید ولی بر اساس قانون مدنی و مواد 572 و 573 این‌گونه نیست.

2) در شرکت‌های تجاری مسئولیت اشخاص بر اساس نوع شرکت می‌تواند به میزان سهم و سرمایه باشد، اما در شرکت‌های مدنی این مسئولیت به‌صورت فردی می‌باشد.

3) همچنین در شرکت‌های تجاری سود و زیان با در نظر گرفتن مسئولیت شرکا می‌باشد، اما در شرکت‌های مدنی به میزان سهم است.

4) و در آخر نیز باید گفت که شرکت‌های تجاری شخصیتی حقوقی دارند، اما شرکت‌های مدنی دارای شخصیت حقوقی نمی‌باشند.

در قانون کشور ایران این امکان وجود ندارد که یک شرکت توسط یک فرد تشکیل شود. از طرف دیگر این امکان وجود دارد که یک شرکت توسط چند شرکت دیگر تشکیل شود و باهم به انجام فعالیت‌های تجاری بپردازند.

اگر بخواهیم در مورد تعریف شرکت تجاری صحبت کنیم، می‌توان گفت به‌منظور انجام امورات بازرگانی تشکیل می‌شود.

در شرکت‌های تجاری قراردادهایی بین چند نفر تنظیم می‌شود که سرمایه از طریق اعضا و افراد عضو در شرکت تأمین می‌شود.

شرکت‌های بازرگانی یا شرکت‌های تجاری درواقع واحدهایی هستند که در حوزه خریدوفروش کالا یا خدمات به‌منظور کسب سود و درآمد فعالیت می‌کنند. شرکت‌های بازرگانی می‌توانند در قالب یکی از انواع شرکت‌ها در قانون تجارت فعالیت خود را شروع کنند.

این شرکت‌ها بین دو و یا چند نفر برای به دست آوردن سود تشکیل می‌شود و به ثبت می‌رسد. هرچقدر که شرکت‌های بازرگانی بزرگ‌تر و گسترده‌تر باشد، به همان نسبت هم افراد بیشتری در آن کسب‌وکار می‌کنند.

اساتید حقوق تجارت با توجه به چهارچوب حقوقی موجود، تعاریف مختلفی از شرکت تجاری ارائه نموده‌اند که این تعاریف علیرغم بیان ماهیت شرکت تجاری دارای ایراداتی نیز ممکن است باشند.

به عقیده دکتر ستوده تهرانی: «شرکت تجاری عبارت است از سازمانی که بین دو یا چند نفر تشکیل می‌شود که در آن هریک سهمی به‌صورت نقد یا جنس یا کار خود را در بین می‌گذارند تا مبادرت به عملیات تجارتی نموده و منافع و زیان‌های حاصله را بین خود تقسیم کنند.

بعضی دیگر از حقوقدانان به این تعریف خدشه وارد کرده و معتقدند: «این تعریف دو نقص عمده دارد که هر دو از مجموع مقررات قانون تجارت و لایحه اصلاحی قانونی ۱۳۴۷ در مورد شرکت‌های سهامی استنباط می‌شود؛ اولین نقص این است که در آن به شرکت نه به‌عنوان یک قرارداد بلکه به‌عنوان یک مؤسسه و سازمان (یک شخص حقوقی) نگریسته می‌شود؛ درحالی‌که شرکت، پیش از هر چیز، یک قرارداد است.

نقص دیگر این است که شرکت را تنها مؤسسه یا سازمان تلقی می‌کند که مبادرت به عملیات تجاری می‌کند درصورتی‌که می‌دانیم گاه شرکت، به‌صرف اینکه در قالب شرکت‌هایی ایجادشده که در ماده ۲۰ قانون تجارت ذکرشده‌اند، شرکت تجاری تلقی می‌شود، حتی اگر عمل غیر تجارتی انجام دهد.

تشکیل شرکت در برخی کشورها نیاز به اجتماع و توافق چند نفر ندارد. در برخی کشورهای اروپایی امکان تشکیل شرکت توسط یک فرد، یعنی یک سهامدار وجود دارد. اما در قانون تجارت ایران حداقل اعضا برای تشکیل یک شرکت در برخی از انواع شرکت‌ها دو نفر می‌باشد و امکان تشکیل شرکت با یک فرد در قانون تجارت ایران پیش‌بینی‌نشده است.

لازم به ذکر است تشکیل شرکت الزاماً با مشارکت اشخاص حقیقی نیست و ممکن است چند شرکت تجاری که دارای شخصیت حقوقی مستقلی هستند برای انجام فعالیت تجاری با مشارکت همدیگر اقدام به تشکیل یک شرکت نمایند.

دکتر اسکینی با جمع‌بندی تمامی تعاریف قبلی و با عبارات ذیل شرکت تجارتی را چنین تعریف نموده است:

« شرکت تجارتی قراردادی است که به‌موجب آن دو یا چند نفر توافق می‌کنند، سرمایه مستقلی را که از جمع آورده‌های آن‌ها تشکیل می‌شود، ایجاد کنند و به موسسه‌ای که برای انجام مقصود خاصی تشکیل می‌گردد، اختصاص دهند و در منافع و زیان‌های احتمالی حاصل از بکار گیری سرمایه سهیم شوند».

برخی دیگر معتقدند که:

« شرکت عقدی است که به‌وسیله آن دو یا چند شخص توافق می‌کنند آورده‌هایی را به‌منظور تقسیم منافع احتمالی مشتركا مورد تجارت قرار دهند ».

بزرگ‌ترین ایراد وارد بر تعاریف دکتر اسکینی و دیگران این است که شرکت تجارتی را قرارداد می‌دانند درحالی‌که شرکت تجارتی بااینکه از قرارداد بین شرکا و سهامداران ایجاد می‌شود ولی خود شرکت تجارتی قرارداد نیست بلکه نتیجه قرارداد شرکت است و درواقع شرکا و سهامداران به‌وسیله عقد شرکت، شخصیت حقوقی خاصی را ایجاد می‌نمایند که به آن شرکت تجارتی گفته می‌شود.

این ماهیت پس از ایجاد، دارای شخصیت حقوقی مستقل از ایجادکنندگان آن می‌باشد. به‌حق دکتر ستوده شرکت تجارتی را قرارداد نمی‌داند بلکه سازمانی می‌داند که از شرکت دو یا چند نفر تشکیل می‌شود. با توجه به اینکه شرکت‌های تجارتی به انواع مختلف تقسیم می‌شوند. هرکدام از آن‌ها با بقیه تفاوت‌های بارزی دارند لذا ارائه تعریف واحد برای تمامی شرکت‌های تجارتی امر مشکلی به نظر می‌رسد. علی‌ای‌حال در تعریف شرکت تجارتی می‌توان گفت:

« مؤسسات و تشکیلاتی هستند. که به‌وسیله و بین حداقل دو یا چند شخص اعم از حقیقی یا حقوقی برای امور تجارتی که سهم یا سهم الشرکه ای به‌صورت نقد یا غیر نقد آورده‌اند، طبق مقررات قانون تجارت و لایحه قانونی اصلاح موادی از قانون تجارت برای جلب نفع باشخصیت حقوقی مستقل تشکیل‌شده. میزان نفع و ضرر شرکا و سهامداران و مسئولیت آن‌ها در شرکت توسط مقررات قانونی تعیین گردیده است».

نحوه کار شرکت‌های بازرگانی

معمولاً شرکت‌های بازرگانی که امروزه به ثبت رسیده‌اند، کار خود را قبل از آن‌که به‌صورت رسمی در دفاتر ثبت کنند شروع کرده‌اند. با توجه به نوع و حرفه فعالیت آن‌ها، کار بازرگانی شرکت هم اشکال مختلفی دارد. اما به‌طورکلی شرکت‌های بازرگانی بااطلاع و شناخت بازار (میزان تقاضا، توان خریدار، نوع تقاضا و … ) سرمایه خود را به گردش درآورده و از سودی که به دست می‌آورند به گسترش کسب‌وکار خود می‌پردازند.

پیش‌تر تجار با مسافرت به نقاط مختلف دنیا تجارت می‌کردند. اما امروزه با استفاده از راه‌های مختلف ارتباطی شرکت‌ها قادرند حتی خدمات خود را به مشتریانشان در سایر کشورها عرضه کنند. برای مثال کشور هند یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان خدمات در حوزه آی تی می‌باشد. شما هم می‌توانید با کسب اطلاعات بیشتر درزمینه تکنولوژی‌های مدرن و یا راه‌های ارتباطی سودهای بزرگ‌تری به دست بیاورید. استفاده از تجارب و مشورت با افراد آگاه در این زمینه به شما ایده‌های باورنکردنی می‌دهد.

انواع شرکت‌های تجاری

الف) شرکت‌های بازرگانی بر اساس حیطه فعالیت

حیطه فعالیت شرکت‌های بازرگانی از یک منطقه تا سایر کشورها قابل‌گسترش هست. برای مثال شرکت‌های بازرگانی بین‌المللی تجارت خود را میان چند کشور انجام می‌دهند. صاحبان شرکت‌های بین‌المللی ممکن است حتی از چند ملیت مختلف تشکیل شوند. فعالیت این شرکت‌ها شامل خدمات، کالا، پشتیبانی و سایر حوزه‌های صنعتی را شامل می‌شود.

لازمه تجارت میان کشورها ثبت شرکت‌های بازرگانی صادرات و واردات هست. این شرکت‌ها علاوه بر رعایت قوانین کشور مبدأ و مقصد لازم به رعایت قوانین تجارت بین‌الملل هستند. در صورت بروز مشکل در این تجارت‌ها سازمان‌های تجارت جهانی حکم خواهد داد.

ب) شرکت‌های بازرگانی بر اساس نوع فعالیت

بر اساس نوع فعالیتی که شرکت‌های بازرگانی می‌کنند به دو نوع خدماتی و تجاری تقسیم می‌شوند. شرکت‌های تجاری با خریدوفروش کالا شناخته می‌شوند. از دیگر ویژگی‌های این شرکت‌ها عبارت است از:

• از خریداران بابت فروش کالا درآمد کسب می‌کنند

• سرمایه‌های خود را با نگهداری کالا در انبار یا پخش در بازار مدیریت می‌کنند

• به تجارت طیف وسیعی از کالاها می‌پردازند

• سود این شرکت‌ها از خریدوفروش است

اما شرکت‌های خدماتی برخلاف شرکت‌های تجاری هیچ نوع کالایی برای فروش ندارند. بلکه با استفاده از ابزارها، منابع و پشتیبانی به مراجعین، درآمد کسب می‌کنند.

همچنین کسانی که مشغول به فعالیت در حوزه بازرگانی هستند، به دو صورت خرده‌فروش و عمده‌فروش تجارت می‌کنند. برخی از تجار به‌صورت توأم سیاست عمده‌فروشی و خرده‌فروشی را در پیش می‌گیرند.

ج) شرکت‌های بازرگانی بر اساس میزان مسئولیت شرکا

شرکت‌های بازرگانی بر اساس میزان مسئولیت شرکا به چهار گروه تقسیم می‌شود:

• شرکت سرمایه‌ای: در این نوع شرکت بازرگانی مانند، شرکت‌های سهامی عام و خاص و شرکت‌های با مسئولیت محدود، مسئولیت شرکا بسته به میزان سرمایه آن‌ها می‌باشد.

ا شرکت‌های شخصی: در این نوع شرکت بازرگانی مانند، شرکت‌های تضامنی و نسبی، مسئولیت شرکا نامحدود می‌باشد و تعهدات مالی شرکت بر اساس همه دارایی و اموال شرکا می‌باشد.

• شرکت‌های مختلط: در این نوع شرکت بازرگانی مانند شرکت‌های مختلط سهامی و شرکت‌های مختلط غیر سهامی، مسئولیت بعضی از شرکا محدود به سرمایه آن‌ها و مسئولیت عده‌ای دیگر نامحدود است. شرکا دسته اول را شرکا عادی و شرکا دسته دوم را شرکا ضامن می‌گویند.

• شرکت‌های کمیتی: هدف این شرکت‌ها مانند شرکت‌های تعاونی تولید، مصرف، اعتبار و وام روستایی، رفاه اعضاء می‌باشد و تعداد شرکا زیاد هستند و هیچ مسئولیتی هم ندارند.

د) شرکت‌های تجاری مطابق قانون تجارت

این شرکت‌ها بر اساس نوع طبقه‌بندی شرکت‌های تجاری در قانون تجارت و بر طبق موضوع فعالیت قابل ثبت هستند. مطابق ماده 20 قانون تجارت شرکت‌های تجاری بر هفت قسم است:

1) شرکت سهامی

2) شرکت با مسئولیت محدود

3) شرکت تضامنی

4) شرکت مختلط غیر سهامی

5) شرکت مختلط سهامی

6) شرکت نسبی

7) شرکت تعاونی تولید و مصرف

توجه کنید:

1- شرکت‌های سهامی ابتدا مشمول مواد 21 تا 93 قانون تجارت بودند اما بعد از تصویب « لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت» در اسفندماه 1347 مواد مربوط به شرکت‌های سهامی نسخ و لایحه قانونی مزبور با 300 ماده جایگزین آن‌ها شد.

2- شرکت‌های تعاونی نیز ابتدا مشمول مواد 190 تا 194 قانون تجارت بوده‌اند اما اکنون با تصویب قانون شرکت‌های تعاونی ( مصوب 1350) و قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران ( مصوب 1370) این قوانین ملاک عمل می‌باشند.

3- سایر شرکت‌ها ( با مسئولیت محدود، تضامنی، مختلط سهامی، مختلط غیر سهامی و نسبی) همچنان مشمول قانون تجارت مصوب 1311 قرار دارند.

4- به‌موجب ماده 2 لایحه اصلاح قسمتی از قانون تجارت، شرکت‌های سهامی درهرحال تجاری محسوب می‌شوند حتی اگر موضوع آن‌ها امور تجارتی نباشد، به عبارتی شکل این شرکت ملاک تجاری تلقی شدن آن است نه موضوع آن.

5- شرکت تعاونی تنها در صورتی تجاری محسوب می‌شود که موضوع آن امور تجاری باشد زیرا این شرکت می‌تواند هم در امور تجاری و هم در امور غیرتجاری تأسیس شود.

6- سایر شرکت‌ها فقط برای امور تجاری قابل تشکیل هستند و بر اساس موضوع خود تجاری تلقی می‌شوند.

تشریح اقسام شرکت‌های تجاری

1- شرکت سهامی

تعریف:

قانون تجارت شرکت سهامی را این‌گونه تعریف می‌کند: « شرکتی که سرمایه آن به سهام تقسیم‌شده و مسئولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی سهام آن‌هاست».

ویژگی اصلی شرکت سهامی

در تعریف شرکت سهامی دو ویژگی و خصوصیت اصلی این شرکت ذکرشده است.

نخست : تقسیم سرمایه به تعدادی سهام

به‌عنوان‌مثال اگر شرکت سهامی با سرمایه 10.000.000 ریال تأسیس‌شده باشد ممکن است ارزش هر سهم برابر با 1000 ریال تعیین و درنتیجه کل سرمایه اولیه شرکت به 10.000 سهم 1000 ریالی تقسیم گردد.

بیشتر بدانید:

منظور از سهم مطابق ماده 24 لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت: « سهم قسمتی است از سرمایه شرکت سهامی که مشخص میزان مشارکت، تعهدات و منافع صاحب آن در شرکت سهامی می‌باشد».

به عبارتی سهام، بیانگر میزان نقش سهامدار در تصمیمات، منافع و اموال شرکت است زیرا:

• حق رأی در شرکت‌های سهامی اصولاً بر اساس تعداد سهم هر سهامدار تعیین می‌گردد.

• سود قابل‌تقسیم شرکت نیز بر تعداد کل سهام تقسیم می‌شود و به ازای هر سهم، سود مقرر به سهامدار مربوطه پرداخت می‌گردد.

• میزان تعهد هر سهامدار در برابر شرکت نیز بر اساس ارزش اسمی سهام او تعیین می‌شود.

به‌طور مثال اگر شخصی صاحب 50 سهم 1000 ریالی باشد باید مجموعاً 50.000 ریال به‌عنوان آورده خود به شرکت تسلیم یا تأدیه نماید و اگر کمتر از این مقدار پرداخته باشد از وی مطالبه می‌گردد و درهرحال بیش از تأدیه و تسلیم آورده خود، تعهدی در برابر شرکت یا طلبکاران شرکت ندارد.

دوم: محدود بودن مسئولیت سهامدار

مسئولیت هر سهامدار محدود به مبلغ اسمی سرمایه اوست و بیش از آن تعهد یا مسئولیتی ندارد.

بر این اساس شرکت سهامی مصداقی از شرکت‌های سرمایه است، یعنی شرکت‌هایی که فقط سرمایه موردتوجه است نه شخص سرمایه‌گذار ( شرکت سرمایه در برابر شرکت شخص است.) و شرکا فقط تا میزان سرمایه‌ای که به شرکت آورده‌اند مسئول‌اند.

انواع شرکت‌های سهامی

شرکت سهامی از حیث چگونگی تأمین سرمایه‌بر دو نوع است.

نخست: شرکت سهامی خاص

شرک سهامی خاصی شرکت سهامی است که تمام سرمایه موردنیاز شرکت هنگام تأسیس توسط مؤسسین تأمین می‌شود.

دوم: شرکت سهامی عام

شرکت سهامی عام شرکت سهامی است که مؤسسین توان یا تمایل به تأمین فقط بخشی از سرمایه را داشته و مابقی سرمایه لازم برای تأسیس و فعالیت شرکت را از اشخاص داوطلب در قالب فرایندی که پذیره‌نویسی نامیده می‌شود جمع‌آوری می‌نمایند.

 

2- شرکت با مسئولیت محدود

تعریف :

مطابق ماده 94 قانون تجارت: « شرکت با مسئولیت محدود شرکتی است که بین دو یا چند نفر برای امور تجاری تشکیل‌شده و هر یک از شرکا بدون اینکه سرمایه به سهام یا قطعات سهام تقسیم‌شده باشد فقط تا میزان سرمایه خود در شرکت مسئول قروض و تعهدات شرکت هستند».

ویژگی اصلی شرکت با مسئولیت محدود

ویژگی‌ها و خصوصیت‌های شرکت با مسئولیت محدود با توجه به تعریف قانون از این شرکت به شرح زیر است:

1) حداقل تعداد شرکا برای تشکیل شرکت با مسئولیت محدود، دو شریک می‌باشد.

2) کلمه « نفر» در ماده هم شامل اشخاص حقیقی و هم شامل اشخاص حقوقی می‌شود.

بیشتر بدانید:

کلمه « نفر» به‌عنوان حالت غالب و من‌باب تمثیل گفته‌شده است، مطابق ماده 588 قانون تجارت: « شخص حقوقی می‌تواند دارای کلیه حقوق و تکالیفی شود که قانون برای افراد قائل است، مگر حقوق و وظائفی که بالطبیعه فقط انسان ممکن است دارای آن باشد مانند حقوق و وظایف ابوت ( پدری)، بنوت ( فرزندی) و امثال‌ذلک.» درنتیجه: در تمام مواردی که حق یا تکلیفی مدنی در قوانین به « فرد» یا « نفر» منتسب شده است، آن حق یا تکلیف شامل اشخاص حقوقی نیز خواهد بود، مگر آنچه که طبیعتاً و ذاتاً مختص انسان‌ها است و در مورد اشخاص حقوقی بی‌معنی تلقی شود مثل وصیت کردن. بنابراین شرکا شرکت با مسئولیت محدود ممکن است شخص حقیقی یا حقوقی ( اعم از تاجر و غیر تاجر) باشند ولی قاعدتاً اشخاص حقوقی برای پیوستن به شرکت با مسئولیت محدود باید مفاد اساسنامه خود را رعایت کنند.

3) شرکت با مسئولیت محدود فقط برای امور تجاری قابل تشکیل است و به اعتبار موضوع خود تجاری محسوب می‌شود.

4) در شرکت با مسئولیت محدود، سرمایه شرکت به سهام یا قطعات سهام تقسیم نمی‌شود.

5) منظور قانون از عبارت « فقط تا میزان سرمایه خود در شرکت، مسئول قروض و تعهدات شرکت است.» این است که:

اگر شرکت تصفیه شود و اموال شرکت کافی برای تأدیه همه دیون شرکت نباشد و شریک سهم خود از سرمایه مقرر در اساسنامه را قبلاً تأمین و تسلیم شرکت کرده باشد آنگاه شرکت مزبور هیچ مسئولیتی در قبال دیون تصفیه نشده شرکت نخواهد داشت.

 

3- شرکت تضامنی

تعریف

مطابق ماده ۱۱۶ قانون تجارت: « شرکت تضامنی شرکتی است که در تحت اسم مخصوصی برای امور تجاری بین دو یا چند نفر با مسئولیت تضامنی تشکیل می‌شود اگر دارایی شرکت برای تأدیه تمام قروض کافی نباشد هر یک از شرکا مسئول پرداخت تمام قروض شرکت است».

هر قراری که بین شرکا برخلاف این ترتیب داده‌شده باشد در مقابل اشخاص ثالث معتبر نخواهد بود.

ویژگی اصلی شرکت تضامنی

ویژگی و خصوصیت شرکت تضامنی با توجه به تعریف قانون از این شرکت به شرح زیر است:

1) حداقل تعداد شرکا برای تشکیل شرکت تضامنی دو شریک می‌باشد.

2) با توجه به ماده ۵۸۸ قانون تجارت واژه « نفر» شامل شخص حقوقی نیز می‌شود.

3) شرکت تضامنی فقط در امور تجاری قابل تشکیل است و به اعتبار موضوع خود تاجر محسوب می‌شود.

4) مراد از مسئولیت تضامنی این است که: اگر شرکت تصفیه شود و اموال شرکت کافی برای تأدیه همه دیون شرکت نباشد آنگاه هر یک از شرکا بدون توجه به اینکه چه میزان سهم الشرکه در شرکت داشته است مسئول پرداخت تمام دیون شرکت در مقابل اشخاص ثالث است.

5) تضامنی بودن مسئولیت شرکا در برابر اشخاص ثالث در شرکت‌های تضامنی حکمی آمره است و اگر شرکا برخلاف این امر توافق کنند توافق مزبور تنها بین آن‌ها معتبر است و در برابر اشخاص ثالث اعتبار ندارد.

6) مسئولیت نهایی بین شرکا به نسبت سرمایه آن‌ها تقسیم خواهد شد. بنابراین:

اگر ده شریک هر یک ۱۰ درصد از سرمایه شرکت را تأمین نموده باشند و اشخاص ثالث (طلبکاران) مطالبات باقی‌مانده خود را تماماً از یکی از شرکا وصول و دریافت کنند، شریکی که مطالبات طلبکاران را پرداخته است حق دارد به هر یک از شرکای خود بابت ۱۰ درصد از کل دیونی که توسط او پرداخت‌شده رجوع کند.

در مثالی دیگر هرگاه سه شریک به ترتیب با میزان ۲۰%، ۴۵% و ۳۵% در سرمایه شرکت نقش داشته باشند و دیون باقی‌مانده شرکت توسط شریکی که ۲۰% سرمایه را دارد پرداخت‌شده باشد او می‌تواند از شرکای دیگر خود به ترتیب ۴۵% و ۳۵% وجوه پرداختی خود را مطالبه نماید.

7) آنچه در بالا گفته شد جزو احکام آمره قانون نیست و اصطلاحاً جزو احکام یا قواعد تکمیلی و تفسیری تلقی می‌شود یعنی می‌توان خلاف آن شرط کرد. صراحت قسمت اخیر ماده ۱۲۴ قانون تجارت و مفهوم مخالف قسمت اخیر ماده ۱۱۶ قانون تجارت مؤید این امکان است.

8) مسئولیت تضامنی شرکای شرکت تضامنی هنگامی است که شرکت تضامنی منحل شده باشد و در جریان تصفیه باشد یا تصفیه آن خاتمه یافته باشد. ماده ۱۲۴ قانون تجارت بیان‌کننده این شرط یعنی ضرورت انحلال شرکت است. بنابراین:

در هیچ موردی مادامی‌که شرکت منحل نشده است طرح دعوا علیه شرکا در خصوص دیون شرکت وجاهت ندارد. درنتیجه:

اولاً: اگر شرکت تضامنی اعلام انحلال کرده و عملیات تصفیه آن در جریان است، طلبکاران شرکت اسناد و مدارک مطالبات خود را به مدیر تصفیه تسلیم نموده و طلب خود را مطالبه می‌کنند و به‌محض اینکه به‌صورت مستند معلوم شود اموال شرکت کافی برای تهیه تمام مطالبات نیست می‌توانند علیه شرکای شرکت بابت باقی‌مانده طلب خود یعنی برای آن بخش از طلب خود که اموال شرکت را نمی‌دهد به‌طور تضامنی طرح دعوا نماید.

ثانیاً: اگر شرکت تضامنی اعلام انحلال نموده است طلبکار باید طلب خود را از شرکت مطالبه نماید چنانچه شرکت متوقف از تأدیه دین خود باشد طلبکار می‌تواند دادخواست ورشکستگی شرکت را تقدیم دادگاه کند. چنانچه دادگاه خواسته را وارد تشخیص داد حکم به ورشکستگی شرکت می‌دهد که موجب انحلال آن است و در این مرحله شرط فوق‌الذکر یعنی «انحلال شرکت تضامنی» محقق شده و می‌توان علیه شرکا نیز طرح دعوا نمود.

ثالثاً: هرگاه شرکت تضامنی منحل شده و عملیات تصفیه خاتمه یافته باشد و دینی از دیون شرکت باقی‌مانده باشد در این مرحله نیز می‌تواند دعوای مطالبه طلب علیه شرکا مطرح نمود.

9) با توجه به استقلال و جدایی شخصیت حقوقی شرکت از شرکا:

اول: اگر الف به شرکت بدهکار باشد و درعین‌حال از یکی از شرکا طلبکار باشد شخص مذکور نمی‌تواند در مقابل شرکت که طلب خود را از او مطالبه می‌نماید به تهاتر استناد کند یعنی نمی‌تواند بگوید بدهی من به شرکت با طلب من از شریک شرکت به‌صورت متقابل ساقط‌شده‌اند.

دوم: در مثال فوق هرگاه شخص الف به شرکت مراجعه نموده و طلب خود را از او مطالبه کند، شریک نمی‌تواند مدعی شود که بین طلب الف از او و بدهی الف به شرکت تهاتر رخ‌داده.

سوم: هرگاه شخص الف از شرکت طلبکار و به یکی از شرکا بدهکار باشد، در صورت مراجعه شریک به شخص الف و مطالبه طلب خود از او، شخص مزبور (الف) نمی‌تواند مدعی شود که بین بدهی او به شریک و طلبه او از شرکت‌ تهاتر رخ‌داده است. مفهوم مخالف قسمت اخیر ماده ۱۳۰ قانون تجارت به‌روشنی مبین این امر است.

چهار: در مورد مطروحه در بند سوم هرگاه شرکت منحل شود و اموال آن کافی برای تأدیه دیون نباشد و درنتیجه طلب شخص الف از شرکت به‌اصطلاح «لا وصول» مانده باشد بین طلب او از شرکت و بدهی وی به شریک تهاتر رخ می‌دهد، این حکم مفاد آخرین عبارت ماده ۱۳۰ قانون تجارت است.

 

شرکت‌های مختلط

تعریف:

شرکت‌های مختلط، شرکت‌هایی هستند که از اجتماع دو نوع سرمایه‌گذار تشکیل‌شده‌اند:

دسته اول: سرمایه‌گذارانی که مسئولیت آن‌ها در قبال دیون باقیمانده شرکت مطلق و تضامنی است و از این حیث کاملاً همانند شرکا‌ی شرکت تضامنی‌اند.

دسته دوم: سرمایه‌گذارانی که مسئولیت آن‌ها به میزان سرمایه‌ای است که وارد شرکت کرده‌اند، یعنی اگر آورده اولیه خود را به شرکت تأدیه یا تسلیم نموده باشند دیگر در برابر دیون باقی‌مانده و تصفیه نشده شرکت هیچ مسئولیتی ندارند.

انواع شرکت‌های مختلط

شرکت‌های مختلط تقسیم می‌شوند به شرکت‌های مختلط سهامی و شرکت‌های مختلط غیر سهامی اگر:

سرمایه گروه دوم به‌صورت سهام درآمده باشد، شرکت موردنظر مختلط سهامی است و سرمایه‌گذاران حکم سهامداران شرکت سهامی رادارند.

سرمایه گروه دوم به سهام تقسیم‌نشده و درصدی (نسبتی) از کل سرمایه باشد شرکت موردنظر مختلط غیر سهامی است و سرمایه‌گذاران شریک با مسئولیت محدود تلقی می‌شوند.

توجه کنید:

شرکت‌های مختلط (اعم از سهامی یا غیر سهامی) تنها شرکت‌هایی هستند که به‌حکم قانون و نه به‌موجب قرارداد خصوصی بین شرکا، حقوق و مسئولیت‌های سرمایه‌گذاران آن با یکدیگر یکسان نیست: برخی مسئولیت بیشتری دارند و برخی مسئولیت کمتر.

4- شرکت مختلط غیر سهامی

تعریف:

به‌موجب ماده 141 قانون تجارت: «شرکت مختلط غیر سهامی شرکتی است که برای امور تجارتی در تحت اسم مخصوص بین یک یا چند نفر شریک ضامن و یک یا چند نفر شریک با مسئولیت محدود بدون انتشار سهام تشکیل می‌شود».

ویژگی و خصوصیت شرکت مختلط غیر سهامی

ویژگی‌ها و خصوصیت‌های شرکت مختلط غیر سهامی با توجه به تعریف قانون از این شرکت به شرح زیر است:

1) در این شرکت وجود حداقل یک شریک ضامن و حداقل یک شریک با مسئولیت محدود ضرورت دارد.

2) حداقل سرمایه شرکت در قانون تعیین نشده بنابراین شرکت مزبور با هر میزان سرمایه قابل تشکیل است.

3) آورده طرفین می‌تواند نقدی یا غیر نقدی باشد.

4) در اسم شرکت باید عبارت شرکت مختلط و لااقل اسم یکی از شرکا ضامن قید شود ولی این تکلیف قانونی فاقد ضمانت اجرا است.

بیشتر بدانید:

اکنون‌که دراین‌باره ضمانت اجرای خاص پیش‌بینی‌نشده است نمی‌توانیم به ملاک شرکت با مسئولیت محدود، مسئولیت شریک یا شرکای با مسئولیت محدود در چنین شرکت مختلط غیر سهامی را مسئولیت تضامنی بدانیم زیرا:

مسئولیت تضامنی خلاف اصل است و محدود به موارد مصرح قانونی یا قراردادی است. علاوه بر عمومات حقوق مدنی ملاک ماده ۴۰۳ قانون تجارت که تضامنی بودن ضمانت را محدود به مواردی نموده که در قرارداد یا قانون مسئولیت تضامنی پیش‌بینی‌شده باشد مؤید این استدلال است.

5) همان‌طور که اشاره شد حداقل نام یکی از شرکا ضامن باید در اسم شرکت قید گردد و لذا نمی‌توان و نباید نام شریک با مسئولیت محدود را در اسم شرکت قرارداد.

بیشتر بدانید:

تخلف ممنوعیت بالا موجب می‌شود شریک با مسئولیت محدودی که نام او در اسم شرکت آورده شده در برابر طلبکاران شرکت شریک ضامن تلقی شود هر توافقی که بین شرکا برخلاف این حکم داده‌شده باشد، فقط بین خود آن‌ها معتبر است و در برابر اشخاص ثالث اعتبار ندارد.

 

5- شرکت مختلط سهامی

تعریف:

مطابق ماده ۱۶۳ قانون تجارت: « شرکت مختلط سهامی شرکتی است که تحت اسم مخصوصی بین یک عدد شرکت سهامی و یک یا چند نفر شریک ضامن تشکیل می‌شود.

ویژگی و خصوصیت شرکت مختلط سهامی

ویژگی و خصوصیت شرکت مختلط سهامی با توجه به تعریف قانون از این شرکت به شرح زیر است:

1ش با توجه به اینکه حداقل تعداد سهامداران در شرکت سهامی سه شخص است و به‌علاوه عرفا به دو نفر « عده » گفته نمی‌شود. برای تشکیل شرکت مختلط سهامی حداقل به ۴ شخص نیاز داریم که سه شخص از آن‌ها به‌عنوان سهامدار و دیگری به‌عنوان شریک ضامن خواهند بود.

2) ذکر عبارت شرکت مختلط و نام حداقل یکی از شرکای ضامن در اسم شرکت الزامی است ولی ضمانت اجرای خاصی برای آن پیش‌بینی‌نشده است.

بیشتر بدانید:

در این مورد نمی‌توان ضمانت اجرای مقرر در مورد شرکت‌های با مسئولیت محدود را به این شرکت نیز تسری داد و گفت که در صورت عدم قید عبارت شرکت مختلط در نام شرکت، شرکای سهامدار در برابر اشخاص ثالث ضامن تلقی می‌شوند چراکه مسئولیت تضامنی در حقوق ما امری خلاف اصل است و نمی‌توان دامنه آن را با قیاس توسعه داد و باید به مقدار و موارد مصرح در قانون بسنده شود.

3) در این شرکت حداقل سرمایه توسط قانون تعیین نشده است.

الزامات بعد از تأسیس شرکت مختلط سهامی

1) مهم‌ترین الزام تشکیل یک‌نهاد بازرسی به نام هیئت نظار است. تشکیل این نهاد در شرکت مختلط سهامی الزامی و در مختلط غیر سهامی اختیاری است. اعضای این هیئت حداقل سه شخص می‌باشند ولی حداکثری برای آن پیش‌بینی‌نشده است‌. قاعدتاً اعضای این هیئت باید از بین شرکت‌های سهامی‌ باشند زیرا ازآنجاکه اداره شرکت با شرکای ضامن است نظارت باید با سایرین باشد زیرا نظارت شرکای ضامن بر خودشان معنی ندارد.

2) مدت مأموریت یا عضویت در هیئت نظار، اولین بار یک سال است ولی برای دفعات بعد محدودیتی در قانون پیش‌بینی ‌نشده است پس می‌توان به مدت نامحدود باشد.

3) وظایف و مسئولیت‌های هیئت نظار در مواد ۱۶۶تا ۱۶۹ قانون تجارت ذکرشده است.

 

6- شرکت نسبی

تعریف:

مطابق ماده 183 قانون تجارت : « شرکت نسبی، شرکتی است که برای امور تجارتی در تحت اسم مخصوص بین دو یا چند نفر تشکیل و مسئولیت هر یک از شرکا به نسبت سرمایه‌ای است که در شرکت گذاشته است».

ویژگی اصلی شرکت نسبی

ویژگی‌ها و خصوصیت‌های شرکت نسبی با توجه به تعریف قانون از این شرکت به شرح زیر است:

1) حداقل تعداد شرکا برای تشکیل شرکت نسبی دو شریک می‌باشد.

2) با توجه به ماده ۵۸۸ قانون تجارت واژه « نفر» شامل شخص حقوقی نیز می‌شود.

3) شرکت نسبی فقط در امور تجاری قابل تشکیل است و به اعتبار موضوع خود تاجر محسوب می‌شود.

4) در این نوع شرکت مسئولیت شرکا به نسبت سرمایه‌شان می‌باشد.

توضیحات تکمیلی:

1) شرکت نسبی ازاین‌جهت که مسئولیت هر شریکی بیش از میزان آورده اوست شبیه شرکت تضامنی است.

2) شرکت نسبی ازاین‌جهت که هر شریکی مسئول تمام دیون باقی‌مانده شرکت نیست بلکه مسئول درصدی از آن دیون است که با درصد یا نسبت آورده او در شرکت هماهنگ است با شرکت تضامنی تفاوت دارد.

بنابراین:

اگر شریکی پنج درصد از سرمایه شرکت نسبی را در اختیار دارد در برابر اشخاص ثالث فقط مسئول پنج درصد از دیون باقی‌مانده شرکت است نه بیشتر و اگر شریکی مثلاً ۷۱ درصد از سهم شرکت را در اختیار دارد مسئول ۷۱ درصد مطالبات اشخاص ثالث است.

3) مسئولیت شرکای شرکت نسبی در برابر اشخاص ثالث مشابه مسئولیت شرکت‌های شرکت تضامنی در برابر یکدیگر است.

4) شرکت نسبی اصولاً تابع همان قواعد و اصولی است که در باب شرکت تضامنی گفته شد.

5ه قانون تجارت مواد ۱۱۸ تا ۱۲۳ و ۱۲۶ الی ۳۳۶ را که در باب شرکت‌های تضامنی است به شرکت‌های نسبی نیز سرایت داده و مفاد مواد ۱۸۷ و ۱۸۸ قانون تجارت در باب شرکت‌های نسبی نیز، منطبق با مواد ۱۲۴ و ۱۲۵ قانون تجارت در باب شرکت‌های تضامنی است.

تفاوت شرکت نسبی با شرکت تضامنی

عمده تفاوت بین این دو شرکت، میزان مسئولیت شرکا در برابر اشخاص ثالث است که در شرکت تضامنی به‌صورت مطلق بوده و در شرکت نسبی به نسبت سرمایه هر شریکی است. لذا با ارجاع مباحث به آنچه در باب شرکت تضامنی گفته شد از تکرار آن خودداری می‌گردد.

 

7- شرکت تعاونی تولید و مصرف

مفهوم:

این شرکت برای رفع نیازمندی‌های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی شرکا از راه خودیاری، تشویق به پس‌انداز، کمک متقابل و همکاری تشکیل می‌شود.

شرکت‌های تعاونی بدواً مشمول مواد ۱۹۶ تا ۱۹۴ قانون تجارت مصوب ۱۳۱۱ بودند ولی با توجه به‌ضرورت و نیاز موجود، در سال ۱۳۵۰ قانون شرکت‌های تعاونی به تصویب رسید و حاکم بر شرکت‌های تعاونی گردید. گر چه بخش‌هایی از این قانون با تصویب مقررات بعدی نسخ شده است ولی هنوز بسیاری از مواد آن معتبر باقی‌مانده است.

پس‌ازآنقلاب نیز قانون «بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران» در سال ۱۳۷۰ تصویب و در سال ۱۳۷۷ اصلاح گردید و در حال حاضر قوانین مذکور حاکم بر شرکت‌های تعاونی تلقی می‌گردند.

مبنای منطقی شکل‌گیری شرکت‌های تعاونی: ایجاد زمینه همکاری و تعامل بین گروهی بوده که دارای منافع یا نیازهای مشترک‌اند تا از طریق این همکاری حاجات مشترک خود را برآورده سازند. بنابراین برخلاف سایر شرکت‌ها که موضوع فعالیت آن‌ها رفع نیاز شرکا به‌صورت مستقیم نیست در شرکت تعاونی اصولاً موضوع مرتبط با نیاز اعضا است و تحصیل و تقسیم سود به‌صورت معمول در سایر شرکت‌ها کمتر پیش می‌آید. این امر بدین معنی نیست که از عملکرد شرکت هیچ سودی نصیب اعضا نمی‌شود، بلکه سودی اگر در میان باشد به‌صورت مستقیم به آن‌ها تعلق می‌گیرد، نه اینکه در صندوق شرکت انباشته و سپس تقسیم گردد.

به‌عنوان‌مثال، اگر موضوع یک شرکت سهامی ساخت و فروش آپارتمان باشد:

اولاً: هدف شرکت – در اصل – تأمین نیاز سهامداران خود به مسکن نیست بلکه آپارتمان‌ها را هر مشتری که متقاضی باشد عرضه می‌کند.

ثانیاً: در این دادوستد سودی منظور می‌کند و در پایان سال مالی پس از حسابرسی، سود حاصله را بین سهامداران خود تقسیم می‌کند.

حال اگر به‌جای شرکت سهامی مذکور با یک شرکت تعاونی مواجه باشیم،

اولاً: هدف اصلی و اولیه چنین شرکتی رفع نیازهای اعضای خود به مسکن است.

ثانیاً:ً به‌جای اینکه شرکت درفروش مسکن سودی برای خود منظور کند و آن سود در پایان سال بین اعضا تقسیم کند، مسکن را به قیمت تمام‌شده به اعضای خود واگذار می‌کند و اعضا از عملکرد شرکت به‌صورت مستقیم بهره‌مند می‌شوند.

توجه کنید:

ازآنجاکه مسئولیت هر عضو در شرکت تعاونی محدود به میزان آورده اوست، شرکت تعاونی را جز شرکت‌های سرمایه محسوب می‌کنیم. البته اعضا می‌توانند مسئولیت را بر اساس توافق فی‌مابین کم یا زیاد کند.

ویژگی‌های خاص شرکت تعاونی

برخی از ویژگی‌ها در شرکت تعاونی منحصربه‌فرد بوده و در سایر شرکت‌ها نمونه ندارد. این موارد به‌قرار ذیل است:

1) شرکت تعاونی، سرمایه ثبت‌شده ندارد و با توجه به امکان خروج و اخراج اعضا، سرمایه آن مرتب در معرض تغییر است.

2) موضوع شرکت تعاونی می‌تواند امور تجاری باشد یا نباشد. البته شرکت تعاونی فقط وقتی تاجر محسوب می‌شود که موضوع آن تجاری باشد. برخی از مهم‌ترین موضوعات شرکت‌های تعاونی عبارت است از: تولید، توزیع، مصرف، مسکن، چندمنظوره و تعاونی اعتبار.

3) عضویت در تعاونی‌ها معمولاً دارای شرایط خاصی است و برای همگان آزاد نیست.

4) انتقال سهم اعضا، معمولاً فقط به سایر اعضای تعاونی امکان‌پذیر است.

5) هر عضوی فقط یک رأی مساوی با دیگران دارد، خواه سرمایه او با دیگران مساوی باشد خواه نباشد. توجه داشته باشید فقط در صورتی سهم اعضا با یکدیگر می‌تواند متفاوت باشد که اساسنامه چنین چیزی را پیش‌بینی کرده باشد والا سهم اعضا با یکدیگر مساوی خواهد بود.

6) اعضای شرکت تعاونی ممکن است از شرکت اخراج شوند.

7) هر عضو شرکت در هر زمان می‌تواند آورده خود را از شرکت استرداد نموده و از آن خارج شود.

8) نهادی دولتی ( وزارت تعاون ) ناظر بر امور شرکت تعاونی بوده و حتی می‌تواند به انحلال آن اقدام نماید.

 

ثبت شرکت بازرگانی:

برای شروع به کار و ثبت شرکت بازرگانی باید پیش از هر چیز مشخص کنید که چه نوع شرکتی می‌خواهید به ثبت برسانید. بعد از آن‌که نوع شرکت و اعضای شرکت را مشخص کردید، باید از طریق سامانه ثبت شرکت‌ها به‌صورت اینترنتی اقدام کنید. در این میان شرکت‌های مختلفی هستند که می‌توانند مراحل ثبت را برای شما آسان کرده و بدون هیچ سختی کار خود را جلو ببرید.

مراحل ثبت شرکت آنلاین

برای ثبت آنلاین شرکت شما، مدارک و تقاضانامه‌ی شما توسط کارشناسان این اداره موردبررسی قرار می‌گیرد و اگر ازنظر قانون مشکلی را به همراه نداشته باشد، پس از طی کردن مراحل اداری که برای تأسیس شرکت آنلاین در نظر گرفته‌شده است، به‌صورت رسمی به ثبت می‌رسد و پس‌ازآن می‌تواند به‌صورت قانونی فعالیت شرکت را شروع کند.

مراحلی که شما باید به‌صورت آنلاین برای ثبت شرکت طی کنید، به بارگذاری مدارکی نیاز دارد که باید این مدارک پس از اسکن به اداره ی ثبت شرکتها ارائه شود.

مدارک لازم برای ثبت شرکت آنلاین و اینترنتی

1- یک برگ اصل اظهارنامه ثبت‌نام در دفاتر بازرگانی که به گواهی اداره ثبت شرکت‌ها رسیده باشد (با امضاء مدیرعامل یا رئیس هیئت‌مدیره) و اصل گواهی پلمپ دفاتر. (به عهده موسسه آگاه ثبت)

2- در خصوص شرکت‌های با مسئولیت محدود ارائه یک برگ کپی تقاضانامه ثبت شرکت‌های داخلی و شرکت‌نامه رسمی که ممهور به مهر اداره ثبت شرکت‌ها باشد الزامی است. در خصوص شرکت‌های سهامی خاص و عام ارائه یک برگ کپی اظهارنامه ثبت شرکت‌های سهامی خاص یا عام که ممهور به مهر اداره ثبت شرکت‌ها باشد الزامی است. (به عهده موسسه آگاه ثبت)

3- اصل گواهی عدم سوءپیشینه مدیرعامل که از زمان صدور آن ۶ ماه بیشتر نگذشته باشد.

4- دو صفحه فرم کارت بازرگانی و عضویت به همراه امضاء مدیرعامل، مهر شرکت و فرم د (گواهی امضاء توسط دفتر اسناد رسمی)،

5- اصل مفاصا حساب مالیاتی موضوع ماده ۱۸۶ قانون مالیات‌های مستقیم مبنی بر بلامانع بودن صدور کارت بازرگانی

6- یک برگ کپی روزنامه رسمی در مورد تأسیس و کلیه تغییرات شرکت تا این تاریخ موضوع فعالیت شرکت بایستی در راستای صادرات و واردات کالا باشد.

7- اصل کارت ملی مدیرعامل جهت برابر با اصل نمودن و یک سری کپی کامل پشت و روی آن (در صورت داشتن هرگونه تغییرات در مشخصات سجلی ارائه کپی شناسنامه از تمامی صفحات الزامی می‌باشد).

8- سه قطعه عکس ۴*۶ مدیرعامل (پشت‌سفید، جدید، تمام‌رخ، ساده).

9- ارائه اصل و کپی مدرک تحصیلی معتبر (حداقل دیپلم متوسطه). مدارک خارج از کشور پس از ارزشیابی توسط اداره دانش‌آموختگان وزارت علوم موردپذیرش می‌باشد. تبصره: دارندگان پروانه بهره‌برداری صنعتی، کشاورزی، معدنی، خدمات فنی مهندسی و خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) از مراجع ذی‌ربط مشروط به انقضای دو سال از تاریخ صدور پروانه، از ارائه مدرک فوق معاف می‌باشند.

10- اصل کارت پایان خدمت یا معافیت دائم برای آقایان جهت برابر با اصل شدن و یک سری کپی از پشت و روی آن

• متولدین سال‌های ۱۳۳۷ و قبل از آن با مدارک فوق‌دیپلم و کمتر از آن با ارائه کپی مدرک تحصیلی نیاز به ارائه کارت پایان خدمت ندارند.

• متولد سال‌های ۱۳۳۴ و قبل از آن با ارائه کپی مدرک لیسانس نیاز به کارت پایان خدمت ندارند.

• متولدین سال‌های ۱۳۲۸ و قبل از آن با ارائه کپی مدرک دکترا نیاز به کارت پایان خدمت ندارند.

11- داشتن حداقل سن ۲۳ سال تمام.

12- اصل گواهی بانک مبنی بر تأیید حساب‌جاری و حسن اعتبار بانکی به نام شرکت در استان تهران (فرم الف توسط موسسه تهیه می‌گردد) با مهر و امضای رئیس شعبه. (ضمناً حساب‌های جاری شتاب مربوط به شهرستان‌ها درصورتی‌که روی این فرم تأییدشده باشد قابل‌قبول است). توجه: ارائه دسته‌چک حساب‌جاری مربوطه در زمان تشکیل پرونده جهت رؤیت الزامی می‌باشد.

13- ارائه یکی از مدارک مالکیت ذیل:

الف: اصل و کپی سند مالکیت شش‌دانگ به نام شرکت به آدرس دفتر مرکزی

ب: اصل و کپی اجاره‌نامه محضری معتبر به نام شرکت، برای محل کار و به آدرس دفتر مرکزی

ج: اصل و کپی اجاره‌نامه بنگاه املاک دارای کد رهگیری و هولوگرام به نام شرکت، برای محل کار و به آدرس دفتر مرکزی.

14- اشخاص غیر ایرانی متقاضی کارت بازرگانی علاوه بر ارائه مدارک فوق به‌استثنای بندهای ۳، ۵ و ۸ ملزم به ارائه تأیید صلاحیت مدیران خارجی از سفارتخانه متبوعشان و ارائه کپی پروانه کار و اقامت به همراه اصل مدارک می‌باشند.

15- ارائه کد اقتصادی جدید (اصل و کپی) و یا ارائه تأییدیه پیش ثبت‌نام در سایت Tax.gov.ir و تعهد مبنی بر ارائه کد اقتصادی جدید پس از صدور.

تذکر ۱: کارمندان تمام‌وقت دستگاه‌های دولتی نمی‌توانند کارت بازرگانی دریافت نمایند.

تذکر ۲: ارائه حداقل مدرک تحصیلی دیپلم الزامی است.

تذکر ۳: حضور مدیرعامل در مراحل پذیرش مدارک و تحویل کارت الزامی است.

تذکر ۴: برای هر واحد ملکی فقط یک کارت بازرگانی صادر می‌گردد.

تذکر ۵: حضور مدیرعامل در کلاس‌های آموزشی بر اساس نوع مدرک تحصیلی الزامی است.

تذکر ۶: کلیه مدارک در محل اتاق برابر اصل می‌گردد.

 

منابع:

شرکت پایش

مرکز مشاوره و اطلاع‌رسانی فکر برتر

تیم تحریریه کاردوک

ثبت نوول

مرکز مشاوره کاردوک تماس با شماره 02166418908

نوشته‌شده توسط محمدرضا انگورانی

موسسه مشاوران

دانستنی‌های حقوقی – فاطمه موسوی آرا – وکیل پایه یک دادگستری