بازرگانی و تجارت، تعاریف و مفاهیم، وظائف و انواع آن

انسان موجودی است اجتماعی که تداوم حیات وی در قالب تشکیل اجتماعات انسانی میسر بوده و برای تأمین نیازهای متنوع خود، اقدام به مبادله با دیگران کرده است و در طول تاریخ آن را رشد و توسعه داده است.

از زمان خلقت انسان تجارت هم به وجود آمد و انسان با تجارت توانست به پیشرفت و کمال برسد. اولین شکل تجارت همان مبادله کالا به کالا بود که افرادی که به کالایی نیاز داشتند درازای پرداخت کالایی دیگر، مالکیت کالای موردنیاز خود را به دست می‌آورند. تجارت در ساده‌ترین نگاه مبادله کالا و خدمات به‌منظور کسب درآمد است. در هر عمل تجاری لازم است با رضایت دو طرف کالا و خدماتی واگذار و مقابل آن کالا و خدماتی ستانده شود. باگذشت زمان این نوع تجارت تغییرات بسیاری کرد به صورتی که امروزه حتی بدون ردوبدل هیچ کالایی و تنها با ارائه خدمات، طرفین معامله به تجارت می‌پردازند.

امروزه کار مبادله و امور مربوط به دادوستد کالاها و خدمات، هم‌زمان با افزایش جمعیت، پیشرفت‌های علمی و متنوع‌تر شدن نیازهای جامعه، بسیار وسیع‌تر و پیچیده‌تر از گذشته شده است و دامنه وسیعی از فعالیت‌های انسانی را در برگرفته است.

زندگی انسان مملو از فرآیندهای تجاری بوده و تجارت به‌صورت های مختلف در آن نمود پیداکرده است. زمانی که کالای موردنظر خود را از یک فروشگاه خریداری می‌کنیم در تجارت شریک و در فرآیندهای آن درگیر شده‌ایم. درصورتی‌که در شرکت و موسسه یا کارخانه‌ای مشغول به کار هستیم که کالایی را تولید می‌نماید درگیر یکی دیگر از زنجیره‌های تجارت شده‌ایم.

تجارت یکی از عوامل مهم اقتصاد هر کشوری است به‌طوری‌که اگر کشوری در تجارت موفق باشد، شرایط اقتصادی و درنتیجه شرایط اجتماعی و فرهنگی و … آن کشور نیز موفق می‌شود.

قرار گرفتن ایران از قدیم‌الایام در جاده ابریشم و ورود و خروج بازرگانان تجارت را در کشور توسعه داد.

هرچند امروزه واژه بازرگانی مترادف با تجارت و مبادله به کار می‌رود، اما تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند که باملاحظه تعریف آن‌ها، این تفاوت‌ها بهتر مشخص می‌شود.

معنی لغوی و تعریف بازرگانی

در لغت‌نامه دهخدا، بازرگانی. به تجارت. سوداگری. دادوستد. خریدوفروش. معامله معنا شده است.

همچنین در فرهنگ عمید، سوداگری و تجارت معنا شده است.

به خریدوفروش کالا در داخل یک کشور یا با کشورهای خارج بازرگانی می‌گویند.

تعریف دیگر: به فعالیت‌هایی که در جریان مبادله کالا و یا خدمات از مرحله تولید (تأمین مواد خام، فعالیت‌های مربوط به ساخت و یا عرضه خدمت و … ) تا زمانی که به دست مصرف‌کننده می‌رسد (حمل‌ونقل، توزیع و … )، بازرگانی می‌گویند.

تعریف دیگر بازرگانی: به هر دادوستد کالا یا خدمات دارای ارزش، میان شخص حقیقی و حقوقی، فعالیت بازرگانی گفته می‌شود.

به‌طورکلی هر عملی (قابل‌سنجش و اندازه‌گیری مادی) که در آن دو طرف معامله در مقابل کالا یا خدمتی (محصول)، کالا یا خدمتی (محصولی) را واگذار نموده و هر دو طرف به این عمل راضی باشند فعالیت بازرگانی گفته می‌شود.

بازرگانی سازوکاری است که هسته سرمایه‌داری را تشکیل می‌دهد.

در دانشنامه عمومی، بازرگانی چنین تعریف‌شده است:

سامانه یا محیطی است که بر چشم‌انداز کسب‌وکار یک اقتصاد یا ملت دولت تأثیر می‌گذارد. درحالی‌که کسب‌وکار (سوداگری) به فعالیت‌های ارزش‌آفرین یک سازمان به‌منظور سود اشاره دارد، بازرگانی به معنای کل سامانة اقتصاد است که محیطی برای تجارت تشکیل می‌دهد. این سامانه شامل سامانه‌های قانونی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، و فناورانه است که در حال عملیات در هر کشوری هستند. همچنین می‌توان از آن تحت عنوان دومین جزء کسب‌وکار یادکرد که شامل همة فعالیت‌ها، عملکردها و مؤسسات درگیر در انتقال کالا از تولیدکننده به مصرف‌کننده می‌باشد.

معنی لغوی تجارت

تجارت در لغت به معنای دادوستد می‌باشد. داد به معنی ارائه کردن یا دادن چیزی به کسی و ستد از ستاندن یعنی گرفتن چیزی از کس دیگر برگرفته می‌شود

تجارت در لغت به معنای خریدوفروش و نیز خریدن کالا به انگیزۀ فروختن آن با بهای بیشتر، همچنین به‌کارگیری سرمایه به‌منظور سود بردن، آمده است.

در لغت‌نامه دهخدا تجارت به معنی سوداگری و بازرگانی، بده بستان، معامله، دادوستد آمده است.

در فرهنگ عمید تجارت به ۱. دادوستد کردن ۲. خریدوفروش کلی هر نوع کالا، سوداگری، بازرگانی معنا شده است.

همچنین در فرهنگ معین به بازرگانی کردن ، دادوستد، سوداگری معنی شده است.

تجارت به معانی خریدوفروش ، كسب و دادوستد، دادوستد به‌قصد سود بردن است.

مفهوم و تعریف تجارت

به زبان ساده تولید یک کالا و دادن آن به کسی و یا گرفتن کالای تولیدشده توسط شخص دیگری را دادوستد می‌گویند. هرگونه مراوده اقتصادی که میان افراد در زمینة فروش کالا انجام می‌شود می‌تواند برای این تعریف به کار رود.

تجارت به معنای خریدوفروش می‌باشد و درگذشته که پول رایج بازار نبود تجارت به‌صورت کالا به کالا انجام می‌شد یعنی همان مبادله یا دادوستد کالا و خدمات است که تمام اشخاص حقیقی و حقوقی می‌توانند در این روند شرکت و از آن استفاده کنند.

شما در تجارت یا داد و ستد از یک شخص یا نهاد مالکیت چیزی را می گیرید و در عوض مالکیت چیز دیگری را به او واگذار می کنید. بنابراین شما در تجارت یک‌چیز را می‌دهید و چیز دیگری را می‌گیرید که در طی تاریخ این چیزها خیلی تغییر کرده‌اند. یکی از نکاتی که در خصوص تجارت مهم است بحث راضی بودن طرفین در زمان انجام تجارت است ، یعنی اگر در تجارتی کالا یا خدمتی واگذار شود یا دریافت شود و یکی از طرفین ناراضی باشد آن دیگر تجارت نیست و شخص موردنظر نیز دیگر تاجر نیست ، این اصل را فراموش نکنید که فقط به کسی که از راه فروش کالا یا خدمات درآمد دارد تاجر گفته نمی‌شود بلکه زمانی شما تاجر هستید که طرف مقابل شما نیز راضی باشد.

صورت‌های دیگر تعریف تجارت عبارت است از :

– مبادلات اجتماعی: عبارت است از تبادل ایده‌ها و عقاید و تمایلات.

– مبادله یا خریدوفروش کالا در مقیاس بالا که شامل ترابری از یک نقطه‌به‌نقطه دیگر است.

– انجام مبادله و دادوستد باهدف کسب سود را تجارت می‌گویند.

– تجارت، به معنای “خریدوفروش کالا” است و هر مذاکره‌ای که شامل خرید ، فروش یا مبادله محصولات ، کالاها یا خدمات باشد از این نظر می‌توان آن را تجارت نامید. مجموعه مذاکرات بخشی از این روند است.

در دیکشنری آنلاین آبادیس به نقل از دانشنامه عمومی تعریف تجارت این‌گونه بیان‌شده است.

تجارت یا دادوستد انتقال مالکیت کالا و خدمات از یک شخص یا نهاد به دیگری به ازای دریافت چیزی از خریدار است. به‌طورکلی هرگونه عملی (قابل‌سنجش و اندازه‌گیری مادی) را که اشخاص در مقابل کالا یا خدمتی، کالا یا خدمتی را واگذار نموده و هر دو طرف به هنگام این عمل راضی و خوشنود باشند تجارت گفته می‌شود. در عرف معمول به تبادل کالاها یا خدمات، تجارت اطلاق می‌شود و برای بهتر معامله کردن در زمان لازم و محدود نیاز به اطلاعات و مدیریت کردن اطلاعات جهت رسیدن به هدف است. تجارت سازوکاری است که هستة سرمایه‌داری را تشکیل می‌دهد.

کلمات مترادف بازرگانی

در زبان فارسی کلمات مترادف بازرگانی در زبان فارسی عبارت‌اند از: تجارت، دادوستد، سوداگری، معامله و تجارت مترادف است با بازرگانی، دادوستد، سودا، سوداگری، معامله.

در زبان انگلیسی کلماتی به‌عنوان مترادف بازرگانی و تجارت نام‌برده می‌شود که عبارت‌اند از:

Business, Commerce, Commercial, commercially, Merchant, Marketpalace, Mercantile, trade,

Business (اسم)

به معنای حرفه، دادوستد، تجارت، بنگاه، کار و کسب، کاسبی، سوداگری

امروزه کمتر کسی دیگر به فارسی واژه تجارت را به کار می برد چون Business با کلاس تر است. تجارت هسته اصلی سرمایه گذاری است و حتی باعث ایجاد روابط بین کشورها است.

Trade (اسم)

سرگرمی، آزار، حرفه، کسب، دادوستد، سودا، تجارت، کاسبی، سوداگری، پیشه، بازرگانی، شغل، مبادله کالا، آمدورفت

Commerce (اسم)

تجارت، بازرگانی، معاشرت

Commercial (اسم)

بازرگانی، تجارتی، برای فروش

Mercantile (صفت)

بازرگانی، تجارتی

مفاهیم پایه بازرگانی:

آشنایی با مفاهیم بازرگانی و آگاهی به تفاوت‌ها، سبب رسیدن به دید وسیع و کلان از مفهوم بازرگانی خواهد شد. در این مطلب به تفاوت مفاهیم تجارت و بازرگانی می¬پردازیم.

تجارت (Trade):

واگذاری مالکیت کالا و خدمات از کسی یا نهادی (فروشنده) به دیگری در برابرِ دریافت چیزی از خریدار است.

تجارت یا دادوستد پایین‌ترین سطح اقتصاد است و تنها، فروش محصول موردتوجه است. درنتیجه توجه ای به سودآوری و مطمئن بودن معامله ندارد به بیانی دیگر با وقوع معامله، تجارت خاتمه می‌یابد.

درگذشته، زمانی که بین تجار معامله‌هایی صورت می‌گرفت صرفاً پرداخت هزینه و تحویل کالا مطرح بود و انتقال محصول و سالم رسیدن آن به مقصد بر عهده خریدار بود و فروشنده تعهدی در قبال آن نداشت. این فرایند فاقد مواردی چون بیمه، مشخص بودن روش‌های پرداختی، شرکت‌های حمل‌ونقل کالا بود و حتی قوانین گمرکی و دولتی چندانی مطرح نبود.

با گسترش عرصه تجارت، این پیشه رنگ دیگری به خود گرفت و منجر به شکل‌گیری بازرگانی شد که گستره ¬ای فراتر از تجارت را پوشش می‌دهد.

بازرگانی (commerce) :

انسان‌ها برای تأمین نیازهای خود، دست به تبادل کالا با دیگران می‌زنند و در تمام دوره‌ها این تبادلات شکل دیگری به خود گرفته و با رشد جمعیت، پیشرفت علمی و متنوع شدن نیازها، بسیار متفاوت‌تر و بزرگ‌تر از گذشته شده و دامنه وسیعی از فعالیت‌های انسانی را تحت شعاع خود قرار داده است

مبادله

ازنظر تاریخی دادن جنس و گرفتن کالا از دیگران، مبادله نام دارد. این مفهوم حتی در دورانی که مبادله در آن با پول انجام می‌شود نیز صادق است.

در طول تاریخ انسان‌ها نیازهای خود را با مبادلات کالاها شروع کرده و مبادله رفته‌رفته با اختراع وجه نقد جای خود را به تجارت داده و با پیشرفت جهانی ماهیت آن به بازرگانی تبدیل‌شده است. درست است که این واژه‌ها در بعضی از زمان‌ها به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند اما معانی آن‌ها متفاوت است. تجارت – مبادله – بازرگانی

بازرگان

هر کس به عمليات بازرگانی بپردازد، بازرگان ناميده می‌شود.

بازرگان کسی است که با توجه به شرایط، تولید یا عرضه کالا و یا خدماتی را انجام می‌دهد.

در مقاله جداگانه‌ای به این موضوع خواهیم پرداخت.

صادرات

کالاهایی که در یک ناحیه تولید می‌شوند برای فروش به‌جای دیگر فرستاده می‌شوند. به این کار صادرات می‌گویند.

واردات

کالاهایی که در خارج از یک ناحیه تولید می‌شوند برای فروش به آن ناحیه وارد می‌شوند. به این کار واردات می‌گویند.

تجارت در دانشنامه اسلامی

تجارت به معانی خریدوفروش، مطلق کسب و دادوستد، دادوستد به‌قصد سود بردن است. تجارت در لغت به معنای خریدوفروش و نیز خریدن کالا به انگیزۀ فروختن آن با بهای بیشتر، همچنین به‌کارگیری سرمایه به‌منظور سود بردن، آمده است. واژۀ تجارت، مصدر و به قولی اسم مصدر است که در اصل، دلالت بر حرفۀ بازرگانی دارد و تاجر و بازرگان به کسی گفته می‌شود که دادوستد را حرفۀ خودساخته است.

مراد از تجارت در کلمات فقها

عنوان تجارت در کلمات فقها در هر سه معنای اشاره‌شده در تعریف لغوی به‌کاررفته، ولی معنای سوم (معاوضه به‌قصد سود بردن) موافق عرف و لغت و کلام مفسران و روایات واردشده در ستایش و ترغیب تجارت، دانسته شده است. چنان‌که مراد از تجارت در مسئله تعلّق زکات به مال التّجاره در باب زکات، همین معنا است. ازاین‌رو، برخی فقها قصد کسب و سود بردن را در تحقّق تجارت لازم دانسته‌اند. در مقابل، برخی دیگر آن را نپذیرفته و گفته‌اند: مراد فقها از تعریف تجارت در بحث زکات ، تعریف و تحدید موضوع حکم شرعی- یعنی فردی از افراد تجارت به‌عنوان متعلّق حکم شرعی (استحباب زکات)- است نه تعریف و تحدید خود تجارت. برخی فقها آیۀ کریمۀ «إلّا أن تکون تجارة عن تراض منکم» را ناظر به معنای دوم تجارت، یعنی مطلق کسب و معاوضه- که شامل انواع کسب‌ها و معاوضه نظیر اجاره، صلح و غیر آن می‌شود- دانسته‌اند. برخی فقها در کتب فقهی، برای عنوان تجارت یا متاجر بابی مستقل تأسیس کرده و احکام کسب‌ها به نحو کلی و خصوص بیع و انواع آن را به‌تفصیل در ذیل آن آورده‌اند و برای دیگر کسب‌ها مانند اجاره و مزارعه بابی مستقل قرار داده‌اند.بعضی، عنوان مکاسب یا مکاسب و متاجر را جایگزین تجارت و متاجر کرده و در ذیل آن از احکام کسب‌ها و نیز آداب تجارت، سخن گفته‌اند؛ سپس برای انواع کسب‌ها همچون بیع، اجاره، مزارعه و مضاربه، بابی مستقل منعقد کرده و هریک از ابواب یادشده را زیرمجموعۀ عنوان مکاسب یا مکاسب و متاجر قرار داده‌اند.البتّه اختلاف در چینش و ساماندهی باب‌های مرتبط با انواع کسب‌ها، خلط مباحث آن‌ها را نیز در پی داشته است؛ ازاین‌رو، بعضی گفته‌اند: بهتر آن است که برای مطلق کسب، بابی مستقل منظور و احکام و آداب کلی کسب‌ها در ذیل آن آورده شود؛ سپس برای هریک از کسب‌ها و تبیین احکام خاص آن‌ها بابی مستقل منعقد گردد. در این مقاله به تبیین احکام و آدابی که در فقه تحت عنوان احکام یا آداب تجارت در باب آن مطرح است، بسنده می‌شود.

فضیلت تجارت

حرفه تجارت در روایات از بهترین و بابرکت‌ترین حرفه‌ها شمرده‌شده است. بر پایۀ روایتی از رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله نه جزء از ده جزء خیروبرکت در تجارت قرار داده‌شده است و در روایتی از امام صادق علیه السّلام، ترک تجارت سبب نقصان عقل آدمی معرفی‌شده است.

خاتمه

در پایان شاید از دید خیلی از افراد دو مفهوم تجارت و بازرگانی مشابه در نظر گرفته شوند؛ اما این مفاهیم تفاوت‌های مهمی با یکدیگر دارند.

تجارت (Trade) در پایین‌ترین یا خردترین سطح اقتصاد قرار می گیرد و تمرکز آن تنها بر روی معامله است و طرفین تعهدی در خصوص زمینه‌های شکل‌گیری معامله‌ای مطمئن و سودآور ندارند ، در حالیکه بازرگانی (Commerce) مفهوم بزرگتری نسبت به تجارت داشته و علاوه بر دادوستد، حوزه‌های دیگری همچون بیمه، حمل‌ونقل، بازاریابی، مذاکرات و مکاتبات بازرگانی و … را مشمول می شود.

ادامه دارد